iPREG

Trẻ bị viêm phổi: Dấu hiệu, cách chăm sóc hiệu quả tại nhà

Làm cha mẹMedical Đỗ Khánh Huyền

Tổng hợp dấu hiệu và cách chăm sóc trẻ bị viêm phổi tại nhà hiệu quả nhất từ chuyên gia. Cùng iPREG tìm hiểu...

Viêm phổi là bệnh có tỷ lệ mắc cao ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, gây nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí tử vong. Vì vậy, phát hiện sớm, chăm sóc và điều trị kịp thời sẽ hạn chế những rủi ro về sức khỏe do căn bệnh này gây ra. Tuy nhiên, không phải bố mẹ nào cũng biết chăm sóc trẻ bị viêm phổi tại nhà đúng cách. Hiểu được nỗi lo này, iPREG sẽ cung cấp toàn bộ thông tin về bệnh viêm phổi ở trẻ từ các chuyên gia trong bài viết sau đây.

Chịu trách nhiệm nội dung: Dr. Trần Thành Nam

Dr. Trần Thành Nam check content
ThS – Bác sĩ Trần Thành Nam hiện đang công tác tại khoa sản nhi Bệnh viện Đại Học Y Hà Nội. Tốt nghiệp Đại Học Y Hà Nội năm 2014, lấy hàm Thạc Sĩ năm 2016, công tác tại Bệnh viện Đại Học Y Hà Nội từ năm 2016. Năm 2018, Bác sĩ Trần Thành Nam cộng tác cùng iPREG nhằm mang tới bạn đọc những thông tin y khoa chính xác nhất.

Xem thêm: Trẻ bị viêm họng: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Dấu hiệu trẻ bị viêm phổi

Dấu hiệu trẻ bị viêm phổi

Viêm phổi (Pneumonia) là tình trạng nhiễm trùng bên trong phổi, do vi khuẩn hay virus thâm nhập và sinh sôi nảy nở trong cơ quan này. Trong đó, vi khuẩn thường gặp nhất là phế cầu khuẩn. Có thể nhận sớm thông qua những dấu hiệu trẻ bị viêm phổi sau đây:

  • Ho từ mức nhẹ và tăng dần lên, có đờm kèm theo sốt vừa đến sốt cao.
  • Ngạt mũi, chảy nước mũi từ ít đến nhiều.
  • Trẻ thở nhanh liên tục trên 60 lần/phút khi dưới 2 tháng tuổi; trên 50 lần/phút với trẻ từ 2 tháng – 12 tháng tuổi; trên 40 lần/phút với trẻ trên 1 tuổi. Để đếm nhịp thở của bé, mẹ để em nằm yên, không hoạt động gắng sức và dùng đồng hồ kim giây để đếm trong vòng 1 phút.
  • Thở gắng sức cũng là một biểu hiện quan trọng. Lúc này mẹ sẽ quan sát thấy cánh mũi phập phồng, thở khò khè, co kéo cơ liên sườn, co rút hõm ức, rút lõm lồng ngực để lấy oxy.
  • Da dẻ tím tái, xanh xao là dấu hiệu nặng chứng tỏ trẻ đang bị thiếu oxy, dễ thấy nhất ở môi, đầu các chi, thậm chí vân tím toàn thân.
  • Đau ngực, tức bụng, cơ thể mệt mỏi, nằm li bì.
  • Nôn, trớ, tiêu chảy.
  • Bú ít, bỏ bú, biếng ăn.

Xem thêm: Trẻ bị viêm amidan: Dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả

Nguyên nhân khiến trẻ bị viêm phổi

Có nhiều nguyên nhân gây ra bệnh viêm phổi ở trẻ, chủ yếu là do:

  • Virus: Thường gặp nhất là virus hợp bào hô hấp, cúm, Adenovirus,…
  • Vi khuẩn: Trẻ trên 5 tuổi mắc bệnh thường do các vi khuẩn như: Mycoplasma Pneumonia, Chlamydia Pneumoniae,… Trẻ dưới 5 tuổi thì thường do vi khuẩn phế cầu, liên cầu pyogenes, tụ cầu vàng,… Trẻ dưới 2 tuổi còn có thể mắc bệnh do các vi khuẩn đường ruột do mẹ truyền qua.
  • Nấm: Phổ biến nhất là nấm Candida Albicans,

Ngoài ra, còn một số yếu tố khác gia tăng nguy cơ mắc bệnh viêm phổi ở trẻ phải kể đến như là:

  • Trẻ sinh non, suy dinh dưỡng, có sức đề kháng kém.
  • Môi trường sống thiếu lành mạnh, không khí và nguồn nước bị ô nhiễm, chăm sóc y tế kém phát triển.
  • Trẻ thường xuyên hít phải khói thuốc lá độc hại.
  • Trẻ không được chăm sóc tốt về chế độ ăn uống, không được tiêm chủng đúng lịch.
  • Thời tiết thay đổi bất thường, đột ngột trẻ không kịp thích ứng.

Các biến chứng khi trẻ bị viêm phổi

Các biến chứng bệnh viêm phổi ở trẻ

Trẻ bị viêm phổi nếu không được chữa trị kịp thời sẽ chuyển biến từ nhẹ đến nặng, gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như:

  • Nhiễm trùng huyết: Đây là tình trạng vi khuẩn, virus gây bệnh viêm phổi đã xâm nhập vào hệ tuần hoàn làm nhiễm trùng máu, sốc biến chứng nhiễm trùng. Không dễ để điều trị biến chứng này, vì vậy mà tăng nguy cơ trẻ tử vong rất cao.
  • Tràn mủ màng phổi: Bạch cầu tăng cao, gây khó khăn trong việc hô hấp và trẻ bắt đầu xuất hiện dấu hiệu kháng thuốc.
  • Suy hô hấp cấp: Tình trạng này sẽ gây áp xe phổi, viêm phổi mãn tính làm suy giảm hệ miễn dịch.
  • Tràn dịch màng tim, trụy tim: Đây là biến chứng ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn gây tràn dịch màng tim, bóng tim to, trụy tim,…
  • Viêm màng não: Biến chứng nặng gây tổn thương não vĩnh viễn, rối loạn thần kinh, đe dọa đến tính mạng của trẻ.
  • Một số biến chứng khác như: viêm nội tâm mạc, viêm phúc mạc hay viêm khớp,…

Trường hợp nào cần trẻ bị viêm phổi cần nhập viện?

Không phải trường hợp nào trẻ bị viêm phổi cũng cần phải nhập viện. Nếu trẻ chỉ mắc bệnh ở cấp độ nhẹ thì việc điều trị tại nhà vẫn mang lại hiệu quả, đồng thời cũng làm giảm nguy cơ trẻ bị lây nhiễm thêm các vi khuẩn, virus khác khi điều trị tại bệnh viện.

Trẻ chỉ cần nhập viện khi xuất hiện các biểu hiện sau: thở gắng sức và rút lõm lồng ngực. Bố mẹ có thể quan sát vùng ngực và bụng khi trẻ nằm yên không khóc. Dấu hiệu này chứng tỏ bệnh viêm phổi đã trở nặng, vì vậy bố mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được chữa trị kịp thời.

Trẻ cần được cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

  • Trẻ dưới 2 tháng tuổi: Bú ít hoặc bỏ bú, ngủ li bì, khó đánh thức trẻ dậy, xuất hiện triệu chứng co giật, sốt, trẻ thở khò khè, tím tái quanh môi hoặc toàn thân,…
  • Trẻ từ 2 tháng đến 5 tuổi: Không uống được gì, ngủ li bì, co giật, thở rít,…

Điều trị cho trẻ bị viêm phổi

Khi trẻ có dấu hiệu viêm phổi, nên đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác bằng cách chụp X-Quang, xét nghiệm máu hoặc cấy dịch tiết đường hô hấp. Từ đó có thể tìm ra nguyên nhân gây bệnh để áp dụng cách điều trị phù hợp nhất:

  • Viêm phổi do vi khuẩn sẽ điều trị bằng thuốc kháng sinh theo chỉ dẫn của bác sĩ. Đối với vi khuẩn phế cầu, tác nhân hàng đầu khiến trẻ bị viêm phổi thường sẽ khó điều trị hơn thì các bác sĩ sẽ dùng kháng sinh ở liều cao, phối hợp nhiều loại mới có thể điều trị khỏi bệnh cho trẻ.
  • Viêm phổi do virus thường chỉ cần điều trị bằng cách uống nước, ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý là sẽ khỏi bệnh.
  • Viêm phổi do nấm sẽ điều trị bằng thuốc chống nấm.

Xem thêm: Thuốc kháng sinh cho trẻ: Tư vấn cách dùng và liều lượng

Những trường hợp điều trị bệnh viêm phổi tại nhà mà không cần nhập viện, bố mẹ phải tuyệt đối tuân theo các chỉ dẫn của bác sĩ, đồng thời bổ sung kiến thức để chăm sóc trẻ đúng cách, hỗ trợ điều trị bệnh hiệu quả.

Chăm sóc trẻ bị viêm phổi tại nhà

Chăm sóc trẻ bị viêm phổi

Giúp trẻ hạ sốt

Có thể hạ sốt cho trẻ bằng cách chườm ấm tích cực, nhiệt độ nước chườm nên được xác định bằng cách nhúng cùi chỏ của người lớn vào chậu nước. Cách hạ sốt không dùng thuốc này khá hiệu quả nếu bố mẹ thực hiện đúng cách. Tăng cường cho trẻ uống nhiều nước cũng hỗ trợ hạ thân nhiệt nhanh. Ngoài ra, nếu trẻ sốt trên 38,5°C, có thể cho trẻ uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Vỗ lưng giúp trẻ thải đờm ra ngoài

Khi trẻ ho có đờm nếu bố mẹ biết cách vỗ lưng sẽ giúp trẻ lưu thông tuần hoàn máu, giúp long đờm dễ dàng hơn. Phương pháp này nên thực hiện trước bữa ăn hoặc sau bữa ăn ít nhất là 1 giờ để tránh tình trạng nôn, trớ.

Cách vỗ lưng: Gập bàn tay ở chỗ cổ tay rồi khum bàn tay lại, chú ý giữ cho ngón cái và ngón trỏ ép vào nhau. Sau đó vỗ bên trái rồi sang bên phải, mỗi khu vực tầm 3 – 5 phút. Lưu ý không được vỗ vào vùng bụng, xương ức hay xương sống.

Xem thêm: Bảng cân nặng trẻ sơ sinh: Theo dõi để nuôi con khoa học

Hướng dẫn trẻ ho

Ho là một phản ứng tốt giúp thông thoáng đường thở, đẩy chất xuất tiết ra khỏi phổi, thường kết hợp với phương pháp vỗ lưng ở trên. Với những trẻ lớn, nên để trẻ ho sau khi vỗ ở từng khu vực, đến khi trẻ dừng cơn ho thì vỗ tiếp.

Hướng dẫn trẻ ho theo các bước sau: Cho trẻ ngồi dậy đầu ngả về phía trước; sau đó hít vào, mở miệng ra và thót bụng để ho thật sâu, chứ không chỉ ho ở cổ họng; tiếp tục cho đến khi trẻ khạc được đờm ra ngoài. Với trẻ còn quá nhỏ không thể ho khạc đờm ra được thì có thể dùng máy hút đờm dãi ra ngoài.

Vệ sinh mũi miệng cho trẻ

Vệ sinh mũi miệng: Dùng khăn giấy hoặc khăn mềm lau sạch nước mũi, nước dãi cho trẻ, sau đó vứt bỏ khăn giấy, còn khăn mềm thì nên được giặt sạch. Việc sử dụng nhiều lần khăn mềm đã nhiễm bẩn tạo điều kiện để vi khuẩn, virus quay trở lại cơ thể trẻ.

Ngoài ra, bố mẹ cũng nên vệ sinh sạch sẽ nhà cửa và đồ dùng của trẻ. Chú ý rửa tay trước khi chăm sóc và chuẩn bị đồ ăn cho trẻ.

Điều chỉnh chế độ ăn uống cho trẻ

Chuẩn bị thức ăn giàu dinh dưỡng, dạng mềm, dễ nuốt, dễ tiêu hóa. Nên chia thành nhiều bữa ăn nhỏ và giảm lượng thức ăn mỗi bữa. Cho trẻ ăn theo nhu cầu, tuyệt đối không ép trẻ ăn hết khẩu phần nếu trẻ không muốn.

Phòng ngừa trẻ bị viêm phổi

Tiêm vắc xin

Lịch tiêm chủng cho trẻ

Tiêm vắc xin là cách phòng ngừa bệnh viêm phổi ở trẻ khá hiệu quả. Một số tác nhân gây bệnh có thể được ngăn ngừa bằng cách này:

  • Vi khuẩn phế cầu, vi khuẩn ho gà và vi khuẩn Haemophilus influenzae tuýp B gây viêm phổi đã có vắc xin phòng ngừa, nên được tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi.
  • Virus cúm mùa có thể gây ra biến chứng viêm phổi. Vì thế vắc xin phòng bệnh này nên được tiêm cho trẻ từ 6 tháng tuổi, đặc biệt là những trẻ bị rối loạn tim phổi hoặc hen suyễn.
  • Virus gây bệnh sởi cũng có thể dẫn đến biến chứng viêm phổi đã có vắc xin phòng ngừa, nên tiêm cho trẻ từ 9 tháng tuổi.

Xem thêm: Viêm gan B: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Tạo môi trường sống lành mạnh, không cho tiếp xúc với nguồn lây bệnh

Cần tạo cho trẻ môi trường sống trong lành, sạch sẽ, không có khói bụi, khói thuốc cũng như các tác nhân gây ô nhiễm khác. Người chăm sóc  cũng phải rửa tay sạch sẽ trước khi tiếp xúc hay cho trẻ ăn uống.

Trẻ đi mẫu giáo, tiếp xúc với cộng đồng trong đó có người nhiễm bệnh cũng là một tác nhân lây bệnh cho trẻ. Vì vậy nên hạn chế cho trẻ tiếp xúc với đám đông nơi có người xuất hiện các dấu hiệu như hắt hơi, sổ mũi, đau họng,…

Chế độ ăn uống

Với trẻ sơ sinh nên cho trẻ bú hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu để tăng cường sức đề kháng, chống lại các vi khuẩn, virus gây bệnh. Với trẻ nhỏ nên chuẩn bị chế độ ăn giàu dinh dưỡng, đảm bảo đầy đủ các khoáng chất cần thiết. Chú ý bổ sung nhiều rau xanh, trái cây vào khẩu phần ăn hằng ngày của trẻ.

Một vài câu hỏi liên quan

Trẻ bị viêm phổi có nằm điều hòa được không?

Chăm sóc trẻ bị viêm phổi

Nằm điều hòa không phải là nguyên nhân khiến trẻ bị viêm phổi hay khiến bệnh trở nặng như nhiều người vẫn lầm tưởng. Vào những ngày thời tiết oi bức vẫn có thể cho trẻ mắc bệnh nằm điều hòa nhưng chú ý điều chỉnh nhiệt độ khoảng từ 26 – 29°C, chênh lệch với nhiệt độ bên ngoài chỉ nên là 5 – 7°C.

Tuy nhiên, không nên để trẻ nằm trong phòng điều hòa quá lâu, có thể khiến trẻ bị nhiễm lạnh hoặc ảnh hưởng đến đường hô hấp. Nếu có thể, bố mẹ nên cho trẻ hưởng gió trời tự nhiên hoặc gió quạt sẽ tốt cho sức khỏe của trẻ hơn.

Trẻ bị viêm phổi có được tắm?

Trẻ bị viêm phổi có được tắm hay không là câu hỏi được rất nhiều bố mẹ quan tâm. Thực ra, trẻ đang mắc bệnh nhưng không sốt quá cao thì vẫn nên được tắm rửa, giữ gìn vệ sinh thân thể sạch sẽ. Khi cơ thể thoải mái, dễ chịu thì tinh thần của trẻ cũng sẽ vui vẻ hơn.

Tuy nhiên, bố mẹ cần lưu ý khi tắm cho trẻ nên tắm bằng nước ấm, ở nơi kín gió, tắm nhanh chỉ khoảng 5 – 10 phút, sau đó lau khô người cho trẻ và mặc quần áo ngay để tránh bị nhiễm lạnh.

Trẻ bị viêm phổi ở mức độ nhẹ vẫn có thể điều trị khỏi bệnh tại nhà, chỉ cần bố mẹ trang bị đầy đủ kiến thức và phương pháp chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu chữa trị không thuyên giảm, việc đưa trẻ nhập viện là điều cần thiết để các bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời, từ đó giảm nguy cơ mắc các biến chứng nghiêm trọng cho trẻ.

Mẹ có thể tham khảo thêm

Đỗ Khánh Huyền Biên tập viên

Mục tiêu nghề nghiệp: Luôn luôn trau dồi kỹ năng sống và công việc nhằm hiện thực hóa những mục tiêu đã đề ra. Học vấn: Sinh viên năm 3 học viên Tài Chính Hà Nội. Kỹ năng: Có kiến thức tốt trong việc viết báo, soạn thảo và kiến thức y khoa. Sở thích: Đam mê các vấn đề y dược, thời trang, văn học, thích du lịch trải nghiệm.