iPREG

Tiểu đường thai kỳ nên ăn gì? Chế độ ăn khoa học cho bà bầu

Hỏi đápHỏi đáp thai kỳ Trần Thanh Vy

Bà bầu bị tiểu đường thai kỳ nên ăn gì? là câu hỏi được rất nhiều thai phụ quan tâm. Cùng iPREG tìm hiểu...

Tiểu đường là một trong những biến chứng thai kỳ rất nguy hiểm. Nếu không kịp thời phát hiện và có biện pháp xử lý sẽ gây nhiều nguy hiểm cho cả mẹ và bé. Từ tháng thứ 5 trở đi, thai nhi phát triển nhanh chóng, đồng nghĩa nhu cầu dinh dưỡng của mẹ cũng vì thế mà tăng theo. Đây là thời điểm bà bầu dễ mắc đái tháo đường nhất. Vậy bà bầu bị tiểu đường thai kỳ nên ăn gì và kiêng gì để vừa đảm bảo dinh dưỡng vừa phóng tránh tiểu đường hiệu quả? Hãy cùng bác sĩ Đặng Thanh Tâm của iPREG tìm hiểu chi tiết trong nội dung dưới đây.

Chịu trách nhiệm nội dung: Dr. Đặng Thanh Tâm

Dr. Đặng Thanh Tâm check content
ThS – Bác sĩ Đặng Thanh Tâm hiện đang công tác tại khoa sản nhi Bệnh Viện Đa Khoa Việt Trì, Phú Thọ. Tốt nghiệp bác sĩ đa khoa Đại học Y Thái Nguyên năm 2017, nhận bằng thạc sĩ sản nhi năm 2019 tại Đại học Y Hà Nội. Tháng 3 năm 2019, bác sĩ Đặng Thanh Tâm quyết định tham gia làm bác sĩ cố vấn cho iPREG. Mọi chi tiết vui lòng liên hệ: contact@ipreg.vn.

Xem thêm: Các biến chứng và cách phòng tránh tiền sản giật hiệu quả

Chế độ ăn của bà bầu mắc tiểu đường

Chế độ ăn của bà bầu bị tiểu đường

Tiều đường thai kỳ (Gestational Diabetes) là một trong những nguyên nhân chính gây biến chứng tiền sản giật khi mang thai rất nguy hiểm. Sau quá trình ốm nghén là khoảng thời gian phát triển vượt bậc về chiều dài và cân nặng thai nhi. Không như thời gian đầu em bé dùng chủ yếu dinh dưỡng dự trữ sẵn trong nhau thai, thời điểm này thai nhi đã hấp thụ trực tiếp từ mẹ. Do đó, chế độ ăn của thai phụ cũng vì thế mà thay đổi chóng mặt. Mẹ sẽ phải bổ sung dinh dưỡng liên tục, chứng thèm ăn cũng xuất hiện.

Như các bạn đã biết, đường (hay glucose) là nguồn cung cấp năng lượng chính cho chúng ta. Cơ thể sử dụng insulin (1 trong rất nhiều hormone) để chuyển hóa đường thành năng lượng nuôi sống tế bào. Bên cạnh đó, insulin cũng giúp kiểm soát lượng đường trong máu. Tuy nhiên khi mang thai, cơ thể thai phụ lại sản sinh các hormone thai kỳ làm giảm tác dụng của insulin. Chính vì thế, nếu bà bầu không biết kiểm soát tốt chế độ ăn uống rất dễ rơi vào tình trạng đái tháo đường nguy hiểm.

Người bị tiểu đường (đặc biệt là khi mang thai) thường rất nhanh đói, thèm đồ ngọt. Điều này trực tiếp ảnh hưởng tới hiệu quả của quá trình phòng tránh căn bệnh đường huyết này. Một khi lượng đường bị mất kiểm soát, mẹ bầu sẽ bị thừa cân, béo phì, huyết áp thay đổi liên tục,… Tất cả sẽ là những nguy hại rất lớn cho sức khỏe mẹ và bé.

Có thể nhận thấy, trong chế độ ăn uống của thai phụ tiềm ẩn rất nhiều mối nguy. Nhưng không vì thế mà việc bổ sung dinh dưỡng lại thiếu hụt. Mẹ phải đảm bảo đầy đủ các vitamin và khoáng chất như: sắt, axit Folic, canxi, vitamin nhóm B,… để giúp thai nhi phát triển tốt, phòng tránh những dị tật bẩm sinh hoặc sinh non.

Đã có rất nhiều nghiên cứu và thực nghiệm chỉ ra rằng, thai phụ hoàn toàn có thể kiểm soát tiểu đường thai kỳ hiệu quả bằng chế độ ăn uống và luyện tập khoa học. Bổ sung dinh dưỡng đúng, đủ sẽ giúp mẹ kiểm soát đường huyết ở ngưỡng an toàn qua đó hạn chế phải sử dụng các loại thuốc khi mang thai. Vậy bà bầu bị tiểu đường thai kỳ nên ăn gì và kiêng gì? Hãy cùng chúng tôi làm rõ trong nội dung phía dưới.

Chỉ số đường huyết an toàn khi mang thai

Dưới đây là bảng chỉ số đường huyết an toàn cho bà bầu. Mẹ hãy đối chiếu với chỉ số cá nhân cụ thể để có phương pháp ăn uống khoa học. Mục tiêu là luôn giữ lượng đường trong máu ở ngưỡng cho phép. Mẹ có thể tự kiểm tra bằng các thiết bị đo tại nhà hoặc khi khám thai định kỳ.

Xét nghiệm Bị tiểu đường Bị tiểu đường khi mang thai
Đường huyết lúc đói ≤ 5.0 mmol/L ≤ 5.3 mmol/L
Sau khi ăn 1 giờ ≤ 7.2 – 7.8 mmol/L ≤ 7.8 mmol/L
Sau khi ăn 2 giờ ≤ 6.7 mmol/L ≤ 6.7 mmol/L
HbA1c 6.0 – 6.5%

Các việc mẹ cần làm

  • Luôn giữ cho mức đường huyết ở ngưỡng an toàn. Sử dụng thực phẩm tự nhiên, hạn chế ăn đồ ngọt, nhiều dầu mỡ để đảm bảo lượng đường trong máu không tăng hoặc giảm bất thường.
  • Biết cách kiểm soát tình trạng huyết áp, tim mạch. Tránh hoặc hạn chế các loại thực phẩm gây hại như: chiên xào, nhiều dầu mỡ, các món rán, đồ ăn sẵn,…
  • Đảm bảo tăng cân đúng chuẩn. Cân nặng là một chỉ số đánh giá tình trạng đái tháo đường hiệu quả. Mẹ có thể tham khảo bảng tăng cân phù hợp tại đây.
  • Thực hiện phương châm phòng hơn chữa bằng việc kịp thời ngăn chặn khi phát hiện những dấu hiệu tiểu đường thai kỳ.
  • Quan trọng nhất là phải biết cách tự bảo vệ sức khỏe thai kỳ. Hãy lên lịch rèn luyện thể chất khoa học, thực hiện các bài yoga hoặc kenel phù hợp. Giữ tinh thần thoải mái, lạc quan cũng là cách kiểm soát đái tháo đường hiệu quả.

Xem thêm: Rau cho bà bầu: Loại rau nào tốt nhất khi mang thai?

Bà bầu bị tiểu đường thai kỳ nên ăn gì?

Tiểu đường thai kỳ nên ăn gì

Theo dõi mức đường huyết là phương án khả dĩ để phòng tránh tiểu đường thai kỳ.

Do cơ địa mỗi người khác nhau nên không có một chế độ ăn phù hợp cho tất cả các mẹ bầu có nguy cơ hoặc đang mắc đái tháo đường thai kỳ. Vậy bị tiểu đường thai kỳ nên ăn gì để vừa kiểm soát đường huyết vừa đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cho thai nhi?

Cách tốt nhất là mỗi thai phụ cần lên cho mình thực đơn ăn uống khoa học, nạp đủ và đúng lượng carbohydrate cần thiết, biết cân bằng các loại thực phẩm trong bữa ăn. Ngoài ra, luôn phải để ý những dấu hiệu tiểu đường bằng việc đo lượng đường trong máu thường xuyên để có hướng xử lý kịp thời.

Thực phẩm gồm 3 loại là: nhóm có chỉ số đường huyết thấp (GI), trung bình và cao. Cân bằng trong mỗi bữa ăn bằng việc luôn lựa chọn thực đơn một cách đa dạng, tránh tập trung vào một nhóm thực phẩm nào đó. Dưới đây là những phân tích cụ thể:

Sử dụng thực phẩm có GI thấp

Chất xơ có rất nhiều trong nhóm thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp. Bên cạnh đó, chất xơ còn được biết đến là yếu tố rất quan trọng khi xây dựng một chế độ ăn uống lành mạnh. Hiển nhiên nhóm thực phẩm này là phương án tốt để mẹ kiểm soát tình trạng đái tháo đường của mình. Các loại thực phẩm này cơ thể khó tiêu hóa hơn, tồn tại lâu, qua đó phần nào giúp cải thiện chứng thèm ăn, tránh tình trạng đường huyết thay đổi bất thường.

Dưới đây là liệt kê chi tiết các loại thực phẩm với chỉ số GI tương ứng:

GI thấp (<56) GI trung bình (56 – 69) GI cao (>70)
Phần lớn các loại rau, đậu đỗ,… Nước ép hoa quả như: cam, bưởi,… Các món đồ nếp như: xôi, chè,…
Một số loại trái cây như: táo, cam, lê, kiwi, nho,… Các món cháo hoặc súp từ gạo, khoai tây,… Các loại củ như: khoai tây, khoai lang,…
Sữa và các sản phẩm từ sữa Các loại bánh mì ngọt, bánh kem,…
Yến mạch, gạo lứt, khoai môn,…

Từ bảng trên có thể thấy, việc cân bằng GI trong thực đơn hằng ngày cho mẹ bầu là rất khả dĩ. Để vừa kiểm soát tiểu đường, vừa cung cấp đủ dinh dưỡng cho thai nhi phát triển, mẹ có thể sử dụng kết hợp thực phẩm trong 3 nhóm GI. Điều này còn làm giảm tốc độ glucose trong máu hiệu quả. Có thể thấy đây là chế độ ăn phù hợp để giải thích câu hỏi bà bầu bị tiểu đường nên ăn gì?

Ăn thực phẩm có protein lành mạnh

Thực phẩm lành mạnh

Các loại thực phẩm có hàm lượng protein lành mạnh được hiểu là những thực phẩm tươi, giàu chất béo không bão hòa. Nhóm thực phẩm này vừa giúp bổ sung dinh dưỡng lý tưởng cho bà bầu vừa hạn chế tăng cân và phòng tránh tiểu đường hiệu quả. Cụ thể bao gồm:

  • Các loại thịt đỏ như: thịt bò nạc, thịt heo nạc, gan động vật (dùng số lượng ít tránh ngộ độc vitamin A),…
  • Cá nước ngọt như: cá trắm, cá chép,…
  • Cá nước mặn như: cá thu, cá hồi,… Tuyệt đối tránh những loại cá có chứa thủy ngân như: cá mập, cá kiếm,…
  • Thịt gia cầm: ức gà, thịt chim,…
  • Hạt ngũ cốc như: hạt óc chó, hạnh nhân, đậu phộng (lạc), mắc ca, hạt điều,…
  • Đậu và các sản phẩm làm từ đậu (đỗ).

Xem thêm: 9 loại hạt tốt nhất cho bà bầu được chuyên gia khuyến nghị sử dụng

Mẹ hãy lựa chọn những thực phẩm sạch, rõ nguồn gốc xuất sứ để hạn chế tối thiểu tình trạng ngộ độc khi sử dụng. Luôn ưu tiên dùng sản phẩm tươi sống, tránh tuyệt đối đồ đóng hộp có thể chứa chất bảo quản rất nguy hiểm cho thai kỳ.

Chỉ nên sử dụng dầu ăn dạng axit béo không bão hòa

Một lựa chọn cho chế độ ăn uống lành mạnh không thể thiếu là mẹ nên dùng chất béo không bão hòa. Nhóm thực phẩm này vừa giúp bổ sung các axit béo có lợi (Omega 3-6-9, DHA,…) vừa kiểm soát tốt lượng đường trong máu. Cụ thể như sau:

  • Các loại dầu thực vật như: dầu ô liu, dầu lạc,…
  • Các loại hạt như: hạt hạnh nhân, hạt chia, hạt óc chó,…
  • Một vài loại cá giàu protein như: cá hồi, cá mòi, cá ngừ,…
  • Một số loại trái cây như: quả bơ, dừa,..

Xem thêm: Quả bơ: Thông tin dinh dưỡng, cách chọn mua và sử dụng

Bà bầu bị tiểu đường thai kỳ không nên ăn gì?

Đáp án của câu hỏi này sẽ khiến nhiều bà bầu “tiếc nuối”. Tuy nhiên đừng vì thế mà tự ti mẹ nhé, tất cả vì sức khỏe hai mẹ con. Bà bầu bị tiểu đường cần tránh xa những loại thực phẩm có thể làm gia tăng lượng đường trong máu, chỉ nên sử dụng các nhóm thực phẩm như chúng tôi đã phân tích phía trên.

Tránh xa thực phẩm nhiều đường

Tiểu đường thai kỳ không nên ăn gì?

Hiển nhiên lượng đường trong máu sẽ gia tăng nếu chúng ta sử dụng thực phẩm có đường, đặc biệt là các loại đường đã qua tinh chế hoặc chế biến sẵn. Thai phụ đang trong chế độ kiễng cữ tiểu đường thai kỳ cần tuyệt đối hoặc hạn chế tối tiểu những nhóm thực phẩm có đường bao gồm:

  • Nước ngọt có gas: sử dụng đường hóa học với hàm lượng cao sẽ khiến bà bầu mất kiểm soát đường huyết.
  • Các loại nước ép trái cây có thêm đường: chỉ nên dùng nước trái cây nguyên chất, nếu vị quá đắng hay quá chua mẹ có thể chuyển qua các loại hoa quả khác.
  • Các loại bánh kẹo ngọt: cũng giống như nước ngọt, bánh kẹo chế biến công nghiệp dùng đường hóa học rất nguy hiểm.
  • Các loại sữa và sản phẩm làm từ sữa chứa đường: có thể dùng với lượng ít nhưng tốt nhất nên dùng sữa nguyên chất không đường.

Xem thêm: 10 loại thực phẩm cần tránh hoặc hạn chế sử dụng khi mang thai

Dùng hạn chế thức ăn nhiều tinh bột

Cơm trắng, phở, bún, bánh mì, các loại mì trắng,… là những thực phẩm nhiều tinh bột mẹ cần hạn chế sử dụng. Nếu ăn quá nhiều, lượng đường có sẵn trong tinh bột sẽ làm tình trạng đái tháo đường thêm trầm trọng.

Một khẩu phần ăn lý tưởng được các chuyên gia khuyến cáo là 1 phần tinh bột, 2 phần rau củ và 1 phần đạm (1-2-1, 4 phần). Lượng tinh bột của mỗi phần vào khoảng 1/2 đến 2/3 chén cơm. Bên cạnh đó, thay vì sử dụng cơm gạo trắng mẹ có thể dùng gạo lứt. Các loại mì hãy thay bằng miến và hạn chế ăn bún cũng như phở để tránh làm tăng lượng đường trong máu.

Cắt giảm chất béo bão hòa

Chất béo bão hòa là chất béo có nguồn gốc động vật. Loại chất béo này bên cạnh làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, nó còn khiến tình trạng tiểu đường ở bà bầu chuyển biến xấu. Chính vì thế, các chuyên gia dinh dưỡng hiện nay đều khuyến nghị thai phụ nên cắt giảm hoặc ngưng sử dụng chất béo bão hòa trong suốt thai kỳ.

Để bổ sung các loại axit béo có lợi, mẹ hãy sử dụng chất béo không bão hòa có rất nhiều trong các loại dầu thực vật như: dầu ô liu, dầu hướng dương, đậu nành,… Ngoài ra, các loại hạt ngũ cốc như: hạnh nhân, óc chó, hạt chia,… Hãy hạn chế sử dụng thịt động vật mà thay bằng cá, đặc biệt cá hồi giàu Omega 3 rất tốt cho thai nhi.

Tránh xa các loại thực phẩm chứa đường không lành mạnh

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, điều khiến tình trạng tiểu đường ở bà bầu trở nặng là việc thai phụ sử dụng quá nhiều thực phẩm không lành mạnh. Tuy bên ngoài có vẻ không chứa đường nhưng thực chất lượng đường lại rất nhiều và tinh bột gây hại cho cơ thể. Danh sách bao gồm:

  • Đồ ăn nhanh: phần lớn đồ ăn nhanh như hamberger, sandwich, đồ chiên rán,… đều chứa nhiều tinh bột không tốt cho sức khỏe.
  • Đồ uống chứa cồn: cần đặc biệt tránh khi mang thai.
  • Đồ chiên xào nhiều dầu mỡ: dù là mỡ động vật hay thực vật thì sử dụng quá nhiều cũng sẽ gây hại cho cơ thể thai phụ.
  • Các loại trái cây khô: táo khô, nho khô, vải khô,… là những loại hoa quả chứa hàm lượng đường cao. Mẹ nên tránh cả tươi và khô.

Các thực phẩm khác

  • Sữa: dù là sữa không đường cũng chứa thành phẩm làm giảm đề kháng insulin khiến tình trạng tiểu đường thêm trầm trọng. Mẹ hãy dùng sữa thực vật, sữa đậu nành không đường ít béo.
  • Da và nội tạng động vật: chất béo trong loại thực phẩm này rất nhiều. Ngoài ra, nội tạng động vật còn tiềm ẩn nhiều vấn đề vệ sinh, do đó bà bầu nên hạn chế sử dụng.

Xem thêm: Top 5 loại sữa cho bà bầu tốt nhất thị trường Việt Nam

Tóm lại, tiểu đường thai kỳ rất nguy hiểm cho sức khỏe thai phụ. Bà bầu bị tiểu đường chỉ nên sử dụng các loại thực phẩm có chỉ số GI thấp, chia nhỏ khẩu phần ăn, giảm lượng tinh bột tiêu thụ,… Trên đây là những thông tin quan trọng giải đáp câu hỏi: Tiểu đường thai kỳ nên ăn gì? Tránh những gì?. Rất mong bạn đọc đã tìm được những kiến thức hữu ích. Chúc mẹ và bé có một thai kỳ an toàn, khỏe mạnh.

Mẹ có thể tham khảo

 

 

 

Trần Thanh Vy Biên tập viên

Mục tiêu nghề nghiệp: Khi đã dấn thân vào một công việc nghiêm túc, phải cố gắng hết sức và cống hiến hết mình, nhằm thể hiện năng lực bản thân. Học vấn: Cao đẳng kinh tế đối ngoại, chuyên ngành Tiếng Anh Thương Mại. Kỹ năng: Sáng tạo trong công việc đưa ra ý tưởng, kĩ năng giao tiếp với khách hàng. Sở thích: Thích đọc sách , nghiên cứu viết content , hát và du lịch, đồng thời thích thuyết phục người khác theo hướng tích cực.