iPREG

Thuốc kháng sinh cho trẻ: Tư vấn cách dùng và liều lượng

Làm cha mẹMedical Đỗ Khánh Huyền

Trong các trường hợp trẻ bị ho, sốt, viêm họng,... mẹ có thể cân nhắc cho con sử dụng thuốc kháng sinh dưới chỉ...

Sử dụng thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh ở giai đoạn đầu đời có thể ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe của con. Tuy nhiên, trong một số trường hợp bất khả kháng việc dùng thuốc là bắt buộc để giúp bé điều trị bệnh. Vậy làm thế nào để hạn chế tối đa sự tác dụng phụ của thuốc kháng sinh đối với sức khỏe của trẻ? Tìm hiểu cùng iPREG qua bài viết tổng hợp dưới đây.

Tuyệt đối không sử dụng bất kỳ loại thuốc kháng sinh cho trẻ nào nếu chưa được tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa.

Chịu trách nhiệm nội dung: Dr. Đặng Thanh Tâm

Dr. Đặng Thanh Tâm check content
ThS – Bác sĩ Đặng Thanh Tâm hiện đang công tác tại khoa sản nhi Bệnh Viện Đa Khoa Việt Trì, Phú Thọ. Tốt nghiệp bác sĩ đa khoa Đại học Y Thái Nguyên năm 2017, nhận bằng thạc sĩ sản nhi năm 2019 tại Đại học Y Hà Nội. Tháng 3 năm 2019, bác sĩ Đặng Thanh Tâm quyết định tham gia làm bác sĩ cố vấn cho iPREG. Mọi chi tiết vui lòng liên hệ: contact@ipreg.vn.

Xem thêm: Lê hấp đường phèn: Bài thuốc trị ho đơn giản mà hiệu quả

Thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh là gì?

Thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh là loại thuốc khá quen thuộc với những ông bố bà mẹ hay có con bị ốm. Có thể hiểu kháng sinh là loại thuốc được sử dụng để điều trị các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn, tiêu diệt hoặc ức chế các vi khuẩn gây bệnh.

Hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh còn rất yếu nên sẽ có những loại thuốc kháng sinh dành riêng cho trẻ sơ sinh, thường là nồng độ thấp. Dù vậy tác dụng của nó vẫn rất hiệu quả nếu được dùng đúng liều và đúng cách theo chỉ định của bác sĩ.

Lưu ý: Thuốc kháng sinh không được dùng để điều trị bệnh gây ra bởi virus hay gặp ở trẻ như: cảm cúm, chảy nước mũi, viêm gan B,…

Xem thêm: Bệnh thủy đậu ở trẻ em: Dấu hiệu và cách chữa hiệu quả

Những trường hợp nào được dùng thuốc kháng sinh?

Khi nào được dùng kháng sinh

Sử dụng thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh không phải là việc mà bố mẹ có thể tự ý làm ở nhà. Dù tình trạng bệnh của bé như thế nào, một khi các triệu chứng không có dấu hiệu thuyên giảm thì đưa trẻ đến bác sĩ để thăm khám và sử dụng thuốc kháng sinh theo chỉ định là điều cần thiết. Các trường hợp sử dụng thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh hay gặp là: trẻ bị viêm họng, trẻ bị sốt và trẻ bị ho.

Một số trường hợp trẻ sơ sinh bị viêm họng

Có phải mọi trường hợp trẻ bị viêm họng đều sử dụng thuốc kháng sinh? Bố mẹ lưu ý là không phải nhé. Vì nguyên nhân gây viêm họng 80% là do virus gây ra trong khi thuốc kháng sinh được sử dụng đặc biệt cho nhiễm trùng do vi khuẩn. Nếu dùng thuốc trong trường hợp này rất nguy hại cho sức khỏe của trẻ.

Thuốc kháng sinh chỉ dùng để điều trị viêm họng do liên cầu khuẩn Streptococcus (liên cầu khuẩn nhóm A) gây ra.

Khi bố mẹ thấy bé xuất hiện các triệu chứng của viêm họng như: sốt, sưng hạch bạch huyết, trẻ bị viêm amidan hay ở miệng xuất hiện các chấm đỏ,… thì hãy đưa trẻ đến bác sĩ để sĩ chẩn đoán nguyên nhân gây bệnh có do liên cầu khuẩn nhóm A gây ra hay không. Từ đó, mới có thể xem xét đến việc dùng thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh.

Một số trường hợp trẻ sơ sinh bị sốt

Dùng kháng sinh khi trẻ bị sốt

Cũng tương tự như khi bé bị viêm họng, không phải mọi trường hợp bé bị sốt đều dùng thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh.

Nguyên nhân khiến trẻ tăng thân nhiệt có thể là do virus, vi khuẩn hoặc do mắc phải bệnh lý khác. Kháng sinh chỉ có thể tiêu diệt hoặc ức chế vi khuẩn, không có tác dụng với virus. Như vậy, khi trẻ bị sốt mà nguyên nhân gây sốt do vi khuẩn thì mới được dùng thuốc kháng sinh.

Bố mẹ cần quan sát các biểu hiện của trẻ nếu trẻ sốt nhẹ dưới 38,5 độ C thì có thể dùng các cách chữa tại nhà như cho trẻ bú nhiều, mặc quần áo mát hay để trẻ nghỉ ngơi,… Nếu trẻ sốt trên 38,5 độ C thì có thể cân nhắc dùng các thuốc hạ sốt cho trẻ sơ sinh. Trường hợp trẻ không thuyên giảm thì đưa trẻ đến cơ sở y tế để chẩn đoán nguyên nhân gây bệnh, sau đó dùng thuốc kháng sinh nếu bác sĩ có chỉ định.

Một số trường hợp trẻ sơ sinh bị ho

Thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh trị ho là từ khóa được rất nhiều bố mẹ tìm kiếm. Vì hệ miễn dịch của trẻ còn chưa cứng cáp nên trẻ rất dễ mắc bệnh lý về đường hô hấp như ho, sổ mũi,…
Nguyên nhân khiến trẻ bị ho có thể là do dị ứng với thời tiết, khói bụi, phấn hoa,… hay do biểu hiện của một số bệnh lý nhiễm trùng.

Thông thường trẻ hay ho là do các virus gây bệnh hô hấp lan trong không khí, mà virus lại không bị ảnh hưởng bởi kháng sinh nên dùng thuốc trong trường hợp này sẽ khiến tình trạng bệnh nặng thêm.

Thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh chỉ được dùng khi bé có những biểu hiện nhiễm trùng khác như: sốt cao, họng có mủ, sưng đỏ, khó thở,… và chỉ dùng khi có sự kê đơn của bác sĩ. Ngoài những trường hợp hay gặp trên còn một số trường hợp khác trẻ mắc bệnh mà theo chỉ định của bác sĩ thì thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh vẫn có thể được dùng.

Xem thêm: Viêm tai giữa ở trẻ: Dấu hiệu và cách chữa hiệu quả

Tác dụng phụ khi dùng kháng sinh sớm cho trẻ

Tác dụng phụ thường thấy

Tác dụng phụ khi dùng thuốc kháng sinh

Sử dụng thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh có thể gây ra các tác dụng phụ như chóng mặt, buồn nôn, phát ban, tiêu chảy, đau dạ dày và các phản ứng dị ứng khác.

Tác dụng phụ nghiêm trọng hơn

Phát ban gây ngứa, nổi mề đay khiến da sần lên, tấy đỏ,… Trẻ bị tiêu chảy gây ra tổn thương nghiêm trọng đại tràng, nhiễm trùng Clostridium difficile hoặc xảy ra các phản ứng dị ứng nguy hiểm hơn là những tác dụng phụ nghiêm trọng khá hiếm gặp khi dùng thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh.

Dù trẻ xuất hiện các biểu hiện bất thường nào từ nhẹ đến nặng, bố mẹ cũng nên đưa trẻ đến bệnh viện để theo dõi và điều trị phù hợp. Tránh tình trạng tự chữa trị khiến bệnh của bé nặng hơn.

Tác dụng phụ khác khi dùng một số loại thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh cần cẩn trọng

  • Thuốc Cloramphenicol: Tác dụng phụ hay xảy ra khi dùng thuốc là gây ra hội chứng xanh xám ở trẻ sơ sinh, nhất là trẻ sinh thiếu tháng. Khi mắc hội chứng này da trẻ sẽ trở nên xanh tái dần, có thể dẫn đến trụy tim và tử vong. Nếu sử dụng lâu dài có thể gây ngộ độc tủy, suy tủy dẫn đến thiếu máu trầm trọng.
  • Thuốc Streptomycin và Gentamycin: Tác dụng phụ khi dùng thuốc là có thể gây ra hội chứng vàng da, suy giảm thính giác, nặng hơn có thể tổn hại đến thận của trẻ.

Xem thêm: Mách mẹ: Các bài thuốc dân gian cho trẻ hiệu quả nhất

Các loại thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh

Penicillin V

Penicillin V

Penicillin V là thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh nhóm beta lactam được dùng điều trị các loại nhiễm trùng như: nhiễm trùng liên cầu và tụ cầu, viêm phổi, sốt thấp khớp và nhiễm trùng ảnh hưởng đến miệng hoặc cổ họng. Ngoài ra, thuốc còn ngăn ngừa nhiễm trùng van tim ở những người mắc các bệnh về tim.

Thuốc có thể được dùng cho trẻ sơ sinh có hai dạng viên nén và dung dịch uống. Liều dùng cho mỗi loại tùy thuộc vào cân nặng và mức độ bệnh của bé.

Tác dụng phụ của thuốc thường là buồn nôn, tiêu chảy, lưỡi đen, mọc lông ở mức độ nhẹ. Ngoài ra có thể xuất hiện dị ứng phát ban, nổi mụn, đau khớp, sưng họng, lưỡi, miệng hoặc tiêu chảy ra máu kèm sốt.

Benzylpenicillin (Penicillin G)

Benzylpenicillin

Benzylpenicillin là thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh được dùng để điều trị một số bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn. Ngoài ra thuốc còn được dùng để điều trị bệnh nhiễm trùng tim ở bệnh nhân đang phẫu thuật. Benzylpenicillin được xem là kháng sinh Penicillin tự nhiên, ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn có thể được dùng cho trẻ sơ sinh

Tùy từng trường hợp mà bác sĩ sẽ kê liều lượng thuốc phụ thuộc vào cân nặng và mức độ nhiễm khuẩn của bé.

Tác dụng phụ của thuốc: Tác dụng phụ thường gặp là dị ứng, sốt, mề đay, tăng bạch cầu, phù Quincke…Tác dụng phụ hiếm gặp là sốc phản vệ, thiếu máu, giảm tiểu cầu…

Amoxicillin

Amoxicillin

Amoxicillin là thuốc kháng sinh dùng để điều trị một số bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn có thể được dùng cho trẻ sơ sinh. Thuốc có ba dạng viên nang, viên nhai và dung dịch uống.

Thuốc được dùng cho trẻ theo chỉ định của bác sĩ. Thận trọng khi dùng thuốc khi trẻ bị dị ứng với Amoxicillin, các kháng sinh Penicillin hoặc kháng sinh khác, trẻ mắc các bệnh về thận, dạ dày, đại tràng, trẻ bị phenylketone niệu.

Thuốc cũng sẽ có một số tác dụng phụ như đã nêu ở phần trên.]

Một số lưu ý quan trọng khi dùng thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh?

Lưu ý khi dùng kháng sinh cho trẻ

Xác định nguyên nhân gây bệnh

Thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn, không tác dụng với virus. Vì vậy, xác định tác nhân gây bệnh là yếu tố hàng đầu để cân nhắc có dùng thuốc kháng sinh hay không.

Dùng thuốc theo chỉ định bác sĩ

Bố mẹ chỉ có thể quan sát triệu chứng, biểu hiện và sinh hoạt của bé, rất khó để xác định nguyên nhân gây bệnh chỉ bằng mắt thường. Vì vậy, đa số trường hợp trẻ bị ốm đều nên đưa đến bác sĩ để chẩn đoán và chỉ dùng thuốc kháng sinh nếu bác sĩ kê đơn.

Sử dụng thuốc đúng liều lượng, đúng cách

Thuốc kháng sinh cần được sử dụng đúng liều lượng, đúng cách theo hướng dẫn của bác sĩ thì mới phát huy tác dụng. Tuyệt đối không tự ý thay đổi liều lượng hay dừng dùng kháng sinh giữa chừng khi chưa hết liều, vì có thể gây ra hiện tượng bé nhờn thuốc, thuốc không phát huy tác dụng tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh.

Hậu quả khi dùng thuốc kháng sinh không đúng cách

Hậu quả khi dùng kháng sinh sai cách

Có nên cho trẻ uống thuốc kháng sinh là câu hỏi đã tìm được câu trả lời qua các phần trên. Tuy nhiên, nhiều bố mẹ vẫn bỏ qua những lưu ý quan trọng khi sử dụng thuốc mà không lường trước được những tác động tiêu cực của thuốc lên bé. Sau đây là những cảnh báo về hậu quả nếu bố mẹ sử dụng thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh không đúng cách cần được ghi nhớ:

  • Tự ý sử dụng kháng sinh mà không theo chẩn đoán bệnh của bác sĩ có thể khiến sức khỏe bé suy yếu, không khỏi bệnh, mắc các bệnh khác thậm chí tử vong.
  • Tự ý ngưng dùng thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh khi thấy các triệu chứng đã thuyên giảm có thể gây ra tình trạng đề kháng kháng sinh. Có thể hiểu hiện tượng này là vi khuẩn có khả năng chống lại thuốc kháng sinh, vô hiệu hóa thuốc bằng cách tự nhiên, đột biến gen hay tiếp nhận gen kháng thuốc từ vi khuẩn khác. Như vậy, thuốc kháng sinh sẽ không còn tác dụng khiến bệnh tình bé trở nặng.
  • Lạm dụng thuốc kháng sinh, cho trẻ uống không đúng liều lượng có thể khiến thuốc tiêu diệt luôn những vi khuẩn có lợi, bên cạnh những vi khuẩn gây hại như tác dụng ban đầu của thuốc. Những vi khuẩn này thường có nhiệm vụ tạo môi trường cân bằng trong cơ thể bé, ức chế sự phát triển của vi khuẩn gây hại. Giảm số lượng vi khuẩn có lợi khiến trẻ dễ mắc bệnh nhiễm khuẩn hơn.

Kết luận

Thuốc kháng sinh cho trẻ sơ sinh ngoài tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh cho bé trong những trường hợp cần thiết còn có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn hoặc những hậu quả nghiêm trọng. Để hạn chế tối đa những ảnh hưởng xấu này, bố mẹ cần tuyệt đối tuân thủ những nguyên tắc khi sử dụng thuốc kháng sinh và hướng dẫn của bác sĩ.

Mẹ có thể tham khảo

Đỗ Khánh Huyền Biên tập viên

Mục tiêu nghề nghiệp: Luôn luôn trau dồi kỹ năng sống và công việc nhằm hiện thực hóa những mục tiêu đã đề ra. Học vấn: Sinh viên năm 3 học viên Tài Chính Hà Nội. Kỹ năng: Có kiến thức tốt trong việc viết báo, soạn thảo và kiến thức y khoa. Sở thích: Đam mê các vấn đề y dược, thời trang, văn học, thích du lịch trải nghiệm.